13 Eylül 2018 tarihinden itibaren, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri sözleşmelerde sözleşme bedeli ve bu sözleşmeden kaynaklanan ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayacaktır.

13 Eylül 2018’den itibaren 30 gün içinde daha önce akdedilmiş ve yürürlükteki sözleşmelerin de Türk Lirası olarak yeniden belirlenmesi gerekiyor. Kural ve istisnalar aşağıdaki tabloda düzenlenmektedir.

Sözleşme Türü Genel Kural İstisnalar
Konusu serbest bölgeler dahil yurt içinde yer alan gayrimenkuller olan, konut ve çatılı iş yeri dahil gayrimenkul kiralama ve satış sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılamaz
İş sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılamaz i)    Yurt dışında ifa edilecek iş sözleşmeleri ii)    Türkiye’de yerleşik olup, TC vatandaşı olmayanların taraf oldukları iş sözleşmeleri iii)    Yurt dışında yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu iş sözleşmeleri
Danışmanlık, aracılık ve taşımacılık dâhil hizmet sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılamaz i)    İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri, ii)    Yurt dışında gerçekleştirilecek faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri iii)    Türkiye’de başlayıp yurt dışında sonlanan veya yurt dışında başlayıp Türkiye’de sonlanan elektronik haberleşme ile ilgili hizmet sözleşmeleri, iv)    Yurt dışında yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu hizmet sözleşmeleri v) T.C. vatandaşı olmayanların kişilerin taraf oldukları hizmet sözleşmeleri
Eser sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılamaz i) 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda tanımlanan gemilerin inşası, tamiri ve bakımına ilişkin eser sözleşmeleri
Menkul satış sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir i) İş makinesi dahil taşıt satış sözleşmeleri
Menkul kiralama sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir i) İş makinesi dahil taşıt kiralama sözleşmeleri (13.09.2018 öncesi imzalananlar hariç)
Bilişim teknolojileri kapsamında yurt dışında üretilen yazılımlara ilişkin satış sözleşmeleri ile donanım ve yazılımlara ilişkin lisans ve hizmet sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir
4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda tanımlanan gemilere ilişkin finansal kiralama (leasing) sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’ın 17 ve 17/A maddeleri kapsamında yapılacak finansal kiralama (leasing) sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir
Kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketlerinin taraf olduğu sözleşmeleri Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir i) Gayrimenkul satış ve gayrimenkul kiralama sözleşmeleri hariç
Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu döviz cinsinden veya dövize endeksli ihaleler, sözleşmeler ve milletlerarası andlaşmaların ifası kapsamında olmak kaydıyla; yüklenicilerin üçüncü taraflarla akdedeceği sözleşmeler Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir i) Gayrimenkul satış, gayrimenkul kiralama ve iş sözleşmeleri hariç
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili olarak bankaların taraf olduğu sözleşmeler Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir
Türkiye’de yerleşik yolcu, yük veya posta taşıma faaliyetinde bulunan havayolu işletmeleri; hava taşıma araçlarına teknik bakım hizmeti veren şirketler; havalimanlarında yer hizmetleri veren kuruluşlar, doğrudan veya dolaylı olarak sermayelerinde en az %50 hisse oranına sahip olduğu ortaklıkların Türkiye’de yerleşik kişilerle yapacakları sözleşmeler Döviz cinsinden veya dövize endeksli yapılabilir i) Gayrimenkul satış, gayrimenkul kiralama ve iş sözleşmeleri hariç

 

NOT: Uluslararası piyasalarda fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya endekslenen ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmeler, dövize endeksli sözleşme olarak değerlendirilir.

Döviz veya Dövize Endeksli Sözleşme Bedelinin Türk Lirası Bedel ile Belirlenmesi Konusunda Taraflarca Mutabık Kalınamaması Halinde

Halihazırda akdedilmiş, Tebliğe dâhil olan sözleşmelerde yer alan bedeller Türk Lirası olarak taraflarca yeniden belirlenirken mutabakata varılamazsa; akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, söz konusu bedellerin 2/1/2018 tarihinde belirlenen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ile hesaplanan Türk lirası karşılığının 2/1/2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle belirlenir.

Kira Sözleşmelerinde Uygulama

13 Eylül 2018 tarihinden önce akdedilen konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmelerinde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller yukarıda anılan hesaplamaya göre göre iki yıllık süre için Türk parası olarak belirlenir. Ancak, Türk parası olarak belirlemenin yapıldığı kira yılının sonundan itibaren bir yıl geçerli olmak üzere; Türk parası olarak belirlenen kira bedeli, taraflarca belirlenirken mutabakata varılamazsa, belirleme tarihinden belirlemenin yapıldığı kira yılının sonuna kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir. Bir sonraki kira yılı Türk parası cinsinden kira bedeli ise, taraflarca belirlenirken mutabakata varılamazsa, önceki kira yılında geçerli olan kira bedelinin Türkiye İstatistik Kurumunun belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir ve belirlenen Türk parası cinsinden kira bedeli bu fıkrada belirtilen iki yıllık sürenin sonuna kadar geçerli olur.

Örnek Aylık 1.000 USD bedelli olarak anlaşılmış bir konut kira sözleşmesinde taraflar arasında bir rakamda mutabakata varılmaz ise 2 Ocak 2018 kuru olan 3,77 TL esas alınır.

1.000 USD kira = 3.770 TL  Bu rakamın TÜFE ile güncellenmesi suretiyle hesaplama yapılacaktır.

Hesaplamanın, aynı ay (içinde bulunan ay) TÜFE oranı esas alınarak aşağıdaki şekilde yapılacağı düşünülmektedir:

TÜFE (​​%)
Ay Oran
Oca k 18 1,02
Şubat 18 0,73
Mart 18 0,99
Nisan 18 1,87
Mayıs 18 1,62
Haziran 18 2,61
Temmuz 18 0,55
Ağustos 18 2,3
Eylül 18 6,3
17.99

 

 

02.01.2018 tarihinde 1.000 USD kira karşılığı

Hesaplamada kullanılacak (aynı aya ait) TÜFE aylık değişim oranı basit toplamı 13 Ekim itibariyle aylık kira bedeli (bir kira yılı sonuna kadar ödenecek)
₺3.770,00 %17,99 ₺4.448,22

 

Sonuç olarak 1.000 USD miktarlı kira bedeli için karar uyarınca belirlenecek bedel yukarıdaki hesaplama yöntemine göre 4.448,22 TL olarak hesaplanır. Sözleşmenin kira yenilenme dönemine kadar bu hesaplanan rakamın kira bedeli olarak geçerli olacağı anlaşılmaktadır.

Bir kira sözleşmesinde kira yılı 01 Ocak’ta başlıyorsa ve taraflar 13.10.2018 tarihine kadar, takip eden tarihlerde sona erecek kira yılı sonuna kadar TL bazında ödenecek aylık kira bedeli konusunda anlaşamadıkları taktirde tebliğ ile getirilen yöntem üzerinden yaptıkları hesaplama neticesinde bulunacak aylık kira bedeli 13.10.2018 tarihinden itibaren (Ekim kirasının ödenme tarihi örnekteki gibi ayın birinde ödeniyorsa ise Kasım 2018’ den itibaren) 31.12.2018’e kadar geçerlidir (bir yıllık kira dönemi). 01.01.2019 tarihi ile 31.12.2019 tarihi arasındaki kira bedeli için tebliğ 13.10.2018-31.12.2018 tarihleri arasındaki kira bedeline bu tarihlerdeki TÜİK’ in her ay için ilan ettiği TÜFE oranlarındaki aylık değişim oranları kadar artış yapılacağı hükmünü getirmektedir. “Bir sonraki kira yılı Türk parası cinsinden kira bedeli ise, taraflarca belirlenirken mutabakata varılamazsa, önceki kira yılında geçerli olan kira bedelinin Türkiye İstatistik Kurumunun belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir ve belirlenen Türk parası cinsinden kira bedeli bu fıkrada belirtilen iki yıllık sürenin sonuna kadar geçerli olur” hükmü ile tebliğ 13.10.2020 tarihine kadar ödenecek kira bedellerinin hesaplama yöntemini de açıkça belirlemektedir.

 

Kira sözleşmesinin ve kira yılının başlangıç tarihi                     : 01.01.2015

Kira bedeli                                                                                   : 1.000 ABD doları

Anlaşmaya varılamaması durumunda (İlk belirleme tarihi)    : 13.10.2018

İlk TL belirlemesi                                                                        : 3.770 + % 17,99 = 4.448,22 TL

13.10.2018 – 31.12.2018 (kalan kira yılı süresi) arası aylık bazda sabit miktarda ödenecek kira bedeli olarak hesaplanır. Bu rakamı X olarak adlandırırsak;

(01.01.2019-31.12.2019) arası aylık kira bedeli                         : X + 13.10.2018 – 31.12.2018 arası TÜFE oranlarındaki aylık değişim oranı = Y

01.01.2020-31.12.2020 kira yılı için                                            : Y + TÜFE oranlarındaki aylık değişim oranı = Z

Z’nin geçerlilik tarihi

(karara göre 13.10.2018’ den itibaren iki yıl)                              : 13.10.2020

 

13.10.2018 tarihine kadar kendi aralarında anlaşmaya varamayan tarafların tebliğe göre belirlenecek kira bedeli ile bağlı olacakları son tarih 13.10.2020’dir. Bu tarihten sonra ödenecek kira bedelleri ile ilgili olarak Türk Borçlar Kanunu’nda bir değişiklik yapılması ya da bu değişiklik yapılıncaya kadar geçerli olmak üzere yeni bir tebliğ ile süre uzatımı yapılabilecektir.

Kira bedellerinin bu şekilde belirlenmesi durumunda, kira sözleşmesindeki kira bedellerinin, depozitonun ve benzeri giderlerin teminatı olarak verilen döviz cinsinden nakit ya da teminat mektuplarının da değiştirilmesi gerekeceği şüpheden uzaktır.

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir